Liczba kwasowa a nadtlenkowa w ocenie jakości tłuszczu

Co oznacza liczba kwasowa

Liczba kwasowa określa ilość wodorotlenku potasu potrzebną do zobojętnienia kwasów w gramie tłuszczu. Wynik podaje się w mg KOH/g. W typowych tłuszczach istotny udział w tej wartości mają wolne kwasy tłuszczowe, które mogą powstawać podczas hydrolizy tłuszczu. Metoda nie rozróżnia jednak poszczególnych rodzajów kwasów. [1]

Liczbę kwasową należy odnieść do rodzaju surowca i uzgodnionej specyfikacji. Odmienna wartość w dwóch tłuszczach nie musi oznaczać, że jeden z nich jest nieprzydatny. W kontroli dostaw warto przede wszystkim sprawdzać, czy wynik odpowiada wymaganiom dla zamawianego materiału i czy nie zmienia się w kolejnych partiach.

Wolne kwasy tłuszczowe bywają raportowane również jako WKT lub FFA w procentach. Takiego wyniku nie porównuje się bezpośrednio z liczbą kwasową w mg KOH/g. Przy przeliczeniu trzeba znać przyjęty kwas odniesienia. [1]

Co oznacza liczba nadtlenkowa

Liczba nadtlenkowa, często oznaczana skrótem PV, opisuje zawartość nadtlenków, zwłaszcza wodoronadtlenków, powstających w procesie utleniania. Wynik wyraża się zwykle w milirównoważnikach aktywnego tlenu na kilogram tłuszczu, czyli meq O₂/kg. Jest to parametr zależny od historii próbki, a nie stała cecha danego rodzaju oleju. [2]

W miarę postępu utleniania wodoronadtlenki mogą rozpadać się do kolejnych produktów. Dlatego niska liczba nadtlenkowa nie zawsze oznacza, że tłuszcz jest świeży. Przykładowo w badaniu oleju sojowego poddanego różnym warunkom ogrzewania niskiej PV mogła towarzyszyć wysoka zawartość wtórnych produktów utleniania. [3]

Jak wykorzystać wyniki przy odbiorze dostawy

Przed zleceniem badania warto ustalić rodzaj tłuszczu, oznaczenie partii, wymagania dostawcy i odbiorcy oraz cel kontroli. Jeżeli porównujesz wyniki z różnych laboratoriów, sprawdź jednostki, sposób przygotowania próbki i metodę. Dla karmy lub mączki ważne jest również, czy wynik dotyczy całego materiału, czy wyodrębnionej frakcji tłuszczowej.

Przy dostawie zgodnej z dotychczasową specyfikacją badania mogą służyć regularnej kontroli partii. Gdy wynik się zmienia albo pojawia się nietypowy zapach czy informacja o długim lub gorącym przechowywaniu, warto uzgodnić szerszy zakres oceny. Ocena organoleptyczna i pojedynczy wynik nie zastępują się wzajemnie.

Kiedy potrzebne są dodatkowe oznaczenia

Przy podejrzeniu zaawansowanego utlenienia przydatna może być ocena wtórnych produktów, np. liczby anizydynowej. W badaniach naukowych zestawia się różne wskaźniki, ponieważ reagują one na odmienne etapy przemian. [3] Właściwy zakres zależy od materiału i pytania, na które ma odpowiedzieć analiza; dostępność dodatkowych oznaczeń trzeba potwierdzić z laboratorium.

Nie ma jednej wartości granicznej, którą można bez kontekstu zastosować do wszystkich tłuszczów paszowych, olejów i mieszanin. Wynik należy oceniać względem właściwej specyfikacji oraz warunków zastosowania. Samo oznaczenie liczby kwasowej i nadtlenkowej nie wyznacza terminu przydatności.